نهال کاری در دشت نور واقع در تربت جام

توضیحات

احیای حیات در آستانه یک مسجد؛ ۲۲ هکتار امید در تربت جام.

بهار ۱۴۰۴ نقطه‌ی آغاز یکی از معنوی‌ترین و ماندگارترین طرح‌های احیای طبیعت در شرق کشور بود؛ طرحی که با مشارکت دل‌های پاک مردم و در سایه‌ی خیرخواهی و همراهی عمومی، در شهرستان تربت جام و در جوار مسجد نور به ثمر نشست. این منطقه که در شمال‌شرقی استان خراسان رضوی قرار دارد، سال‌ها در معرض خشکی، فرسایش خاک و تضعیف پوشش گیاهی بود؛ اما با عزم جمعی مردم و با نیت خالصانه‌ای که رنگ و بوی عبادت داشت، زمین بی‌رمق جانی تازه گرفت.

در این پروژه، طی برنامه‌ای منظم و هدفمند، ۲۲ هکتار از اراضی اطراف مسجد نور با کاشت ۲۱ هزار اصله نهال کاپاریس تحت پوشش قرار گرفت. انتخاب کاپاریس نه تنها یک انتخاب علمی و زیست‌محیطی بود، بلکه انتخابی مسئولانه و آینده‌نگر محسوب می‌شد؛ زیرا این گیاه مقاوم، کم‌آب‌خواه و بادوام، نماد پایداری و نمودی از حیات دوباره در سرزمین‌های تشنه است.

کاشت این حجم از نهال، تنها یک اقدام محیط‌زیستی نبود؛ بلکه حرکتی اجتماعی و معنوی به شمار می‌رفت که ریشه در فرهنگ وقف و مشارکت مردمی داشت. هر نهال یادآور دستانی بود که عشق را هدیه می‌دادند، نیتی که با ایمان همراه شد و امیدی که برای سال‌های طولانی ثمر خواهد داد. مردمی که هزینه‌های خرید، کاشت، آبیاری اولیه و نگهداری نهال‌ها را پرداخت کردند، در حقیقت سرمایه‌ای ماندگار در زمین و آسمان ذخیره نمودند. از برکت همین همدلی، این ۲۱ هزار اصله نهال تا دهه‌های آینده سایه، میوه، ارزش افزوده و آرامش اکولوژیک را به مردم منطقه هدیه خواهد داد.

این پروژه به برکت قرار گرفتن در جوار مسجد نور، حال و هوایی متفاوت داشت؛ گویی نفس‌های زمین با روح مسجد آمیخته می‌شد و درختان جوان، در برابر محراب آسمان دست به دعا برمی‌داشتند. بهار ۱۴۰۴ تنها آغاز یک اقدام زیست‌محیطی نبود، بلکه آغاز عهدی تازه میان مردم و طبیعت بود؛ عهدی برای بخشیدن، مراقبت کردن و ساختن فردایی سبزتربرای ایران.

این ۲۲ هکتار امروز نمادی از ایمان به بازسازی طبیعت و نشانی از عشق مردم تربت جام به سرزمین خود است. پروژه‌ای که نه فقط زمین، بلکه روح جامعه را نیز بارور کرد.

۱. مشخصات گیاه‌شناسی
– نام علمی: Capparis spinosa L.
– خانواده: Capparaceae
– نوع گیاه: بوته‌ای چندساله، خاردار، خزنده یا نیمه‌بالارونده
– ارتفاع: ۳۰ تا ۸۰ سانتی‌متر
– زیستگاه طبیعی: مناطق خشک، بیابانی و نیمه‌بیابانی (از مدیترانه تا آسیای میانه و ایران)
– ویژگی بارز: ریشه‌های عمیق → مقاوم به خشکی و شوری
گل‌ها سفید تا صورتی با پرچم‌های بنفش-یاسی هستند و ظاهری زیبا دارند.

۲. شرایط رشد و بوم‌شناسی
– مقاوم در برابر: خشکی، کم‌آبی، خاک‌های فقیر، شوری و گرما
– نیاز آبی: بسیار کم (گیاه کم‌آب‌بر)
– خاک مناسب: سبک، سنگلاخی، آهکی و بیابانی
– کشت در ایران: یزد، کرمان، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، فارس، خراسان جنوبی، اصفهان
👉 گزینه عالی برای بیابان‌زدایی و تثبیت خاک

۳. اجزای قابل استفاده گیاه
۱. غنچه‌ها (Capers): قبل از شکفتن جمع‌آوری، مصرف خوراکی (شور و ترشی)
۲. میوه‌ها (Caper berries): به صورت ترشی یا چاشنی غذایی
۳. برگ‌ها: مصرف در طب سنتی
۴. ریشه و پوست ریشه: برای عصاره‌های دارویی

۴. کاربردهای خوراکی
– غنچه‌ها و میوه‌ها: به‌عنوان چاشنی در پیتزا، پاستا، سالاد، غذاهای مدیترانه‌ای
– طعم‌دهنده طبیعی: طعمی ترش و کمی تند
– صنعتی: استفاده در تولید سس‌ها و صنایع غذایی

۵. خواص دارویی و درمانی
– ضدالتهاب و ضدباکتری
– تقویت کبد و بهبود هضم
– مدر (افزایش ادرار)
– کمک به درمان بیماری‌های مفصلی و روماتیسم
– کاهش قند خون (دیابت نوع ۲)
– بهبود بیماری‌های پوستی
– منبع آنتی‌اکسیدان‌ها
⚠️ مصرف بیش از حد ریشه و پوست ریشه می‌تواند عوارض گوارشی داشته باشد.

۶. محصولات قابل تولید از کاپاریس
– ترشی و شور کاپاریس (غنچه و میوه)
– عصاره دارویی
– روغن کاپاریس (مصارف دارویی و آرایشی)
– پودر برگ خشک (داروهای سنتی)
– عسل کاپاریس (زنبورداری در کنار کشت)

۷. اهمیت در بیابان و کشاورزی پایدار
– بیابان‌زدایی: تثبیت خاک با ریشه‌های عمیق
– کم‌آب‌بر: مناسب مناطق خشک
– اقتصادی: ارزش افزوده بالا
– سازگار با تغییر اقلیم

۸. جنبه‌های اقتصادی
– بازار جهانی غنچه شورشده (Caper) پررونق است.
– منبع درآمدی برای مناطق بیابانی ایران
– پتانسیل صادراتی بالا

خلاصه
کاپاریس (کبر)، گیاهی مقاوم به خشکی است با ارزش غذایی، دارویی و صنعتی.
این گیاه نقش مهمی در بیابان‌زدایی و توسعه کشاورزی پایدار دارد و می‌تواند محصولی اقتصادی برای مناطق خشک ایران باشد.